و قوتش تا يك سال باقى است و جهت زحير و درد معده و شقاق و ماليخوليا و جنون ، نافع است . هليلهء سياه ، بليله ، از هر يك ده مثقال ؛ افتيمون ، تربد ، اسطوخودوس و بسفايج ، ازهر يك پنج مثقال ؛ غاريقون ، حجر ارمنىِ مغسول ، مرجان ، كهربا و مرواريد ، از هر يك ، يك مثقال ؛ گل سرخ ، زرنب ، بادروج ، حضضِ مكى و دم‌الاخوين ، از هر يك نيم مثقال - « شيخ الرئيس » ، سه مثقال ، طباشير اضافه نموده و بعضى كندر و مرزنجوش و هليلهء كابلى از هر يك سه مثقال اضافه كرده‌اند - با سه وزن عسل بسرشند . [ 115 ] معجون خيارشنبر : كه سمرقندى ذكر كرده جهت قولنج حارّ و بارد و رمد و زكام و نزله و درد سينه ، نافع و مضرّ معدهء سرد و جهت دير گذشتن او و مصلحش استعمال او با آب طبيخ رازيانه و خطمى و شبت و گاو زبان است و قوتش تا ده سال باقى است . و قدر شربتش از پنج مثقال تا هفت مثقال . صفت آن : فلوس خيارشنبر ، صد مثقال با صد مثقال عسل به قوام آورند ، بنفشه و تربد از هر يك بيست مثقال ؛ سقمونيا ، پانزده مثقال ؛ ربّ سوس ، دوازده مثقال ؛ ملح هندى ، هفت مثقال و نيم ؛ انيسون ، مصطكى و رازيانه ، از هر كدام پنج مثقال ، ادويه را با سى مثقال روغن بادام چرب نموده ، بسرشند و چون جوشيدن فلوس باعث غلظت و ضعف عمل او مىشود بايد بعد از قوام ، عسل به او مخلوط كرد و ادويه را سرشت . [ 116 ] معجون اذراقى : مسمى به مبدل المزاج ، از تأليف حقير جهت قطع عادت افيون ، به غايت مجرب است و در رفع استرخاء و فالج و امراض بارده و درد مفاصل و عرق النسا [ درد كمر ] و سلس البول ، به غايت نافع است . صفت آن : اذراقى كه كچوله نامند ، در شير خيسانيده ، پوست را جدا كرده ، به سوهانْ ريزه كرده و بعد از آن نرم صلايه نمايند گل گاو زبان ، سه ؛ هيل ، دو ؛ زرنباد ، دو ؛ عود هندى ، يك ؛ اسطوخودوس ، سه ؛ قرنفل ، يك ؛ كتيرا ، سه ؛ نارجيل ، سه ؛ شقاقل ، سه ؛ صندل سفيد ، چهار ؛ آملهء مقشّر ، پنج ؛ هليلهء سياه ، پنج ؛ عسل ، سه وزن ادويه و از هر يك ، يك مثقال تا دو مثقال مداومت نمايند . [ 117 ] معجون مسهل : منقول از تصريف و تذكره مسهل جميع اخلاط حارّه و محترق و مواد جذام و مادهء حميات و عطش است .